Trading terimleri, sade bir dille
Traderların her gün karşılaştığı 38 terim: işlem başına riskten fonlama oranına kadar, her biri bir iki cümle ve ayrıntılı rehbere bağlantıyla.
Risk ve pozisyon büyüklüğü
- İşlem başına risk
Zarar durdur (stop-loss) tetiklenirse kaybetmeyi kabul ettiğiniz tutar; genellikle hesabın sabit bir yüzdesi olarak belirlenir, örneğin %1.
İlgili rehber: Pozisyon büyüklüğü: %1 kuralı, adım adım- Pozisyon büyüklüğü
Bir coinden ne kadar alıp sattığınız. Sabit riskte, riske edilen tutarın girişten stop'a olan mesafeye bölümüne eşittir.
İlgili rehber: Pozisyon büyüklüğü: %1 kuralı, adım adım- R (R katı, R-multiple)
Başlangıç riskinin birimleriyle ölçülen sonuç. 100 USDT riske ederseniz 200 USDT kâr +2R, stop'un tamamen çalışması ise −1R'dir.
İlgili rehber: Risk/ödül ve beklenti: kazanma oranı neden yetmez- Risk/ödül oranı (R:R)
Hedefe kadar planlanan kârın stop'a kadar planlanan zarara bölümü. 1:2'lik bir işlem, riske ettiğinin iki katını kazanmayı hedefler.
İlgili rehber: Risk/ödül ve beklenti: kazanma oranı neden yetmez- Kazanma oranı (win rate)
Kârla kapanan işlemlerin payı. Tek başına pek bir şey söylemez; yalnızca ortalama kazanç ve ortalama kayıpla birlikte anlam taşır.
İlgili rehber: Risk/ödül ve beklenti: kazanma oranı neden yetmez- Beklenti (expectancy)
Çok sayıda işlemde işlem başına ortalama sonuç, genellikle R cinsinden: kazanma oranı × ortalama kazanç − kaybetme oranı × ortalama kayıp.
İlgili rehber: Risk/ödül ve beklenti: kazanma oranı neden yetmez- Düşüş (drawdown)
Hesabın zirvesinden sonraki bir dibe kadar olan düşüş, yüzde olarak. %40'lık bir düşüşten zirveye geri dönmek için %67 kazanç gerekir.
Emirler ve gerçekleşme
- Piyasa emri (market order)
En iyi mevcut fiyattan hemen gerçekleşen emir. Hızlıdır, ancak sığ ya da hızlı bir piyasada gerçekleşme fiyatı son fiyattan daha kötü olabilir.
- Limit emir
Belirlediğiniz fiyattan veya daha düşüğünden alma ya da o fiyattan veya daha yükseğinden satma emri. Fiyat oraya hiç ulaşmazsa gerçekleşmeyebilir.
- Zarar durdur (stop-loss)
Fiyat, işlem fikrinin yanlış çıktığı seviyeye ulaştığında pozisyonu kapatarak zararı sınırlayan emir.
İlgili rehber: ATR ile stop belirlemek: işleme alan, sabit risk- Kâr al (take-profit)
Pozisyonun tamamını veya bir kısmını planlanan hedef fiyattan kapatan emir.
- Kayma (slippage)
Beklediğiniz fiyat ile gerçekte aldığınız fiyat arasındaki fark; hızlı hareketlerde piyasa ve stop emirlerinde sık görülür.
- Spread (alış-satış farkı)
En iyi alış (bid) ve en iyi satış (ask) fiyatı arasındaki fark. Spread ne kadar genişse her işlem o kadar geriden başlar.
Teknik analiz
- Mum (candlestick)
Bir dönemin açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış fiyatını gösteren çubuk. Yeşil gövde kapanışın açılışın üstünde, kırmızı gövde ise altında olduğunu gösterir.
- Trend
Fiyatın genel yönü: yükseliş trendinde daha yüksek tepeler ve daha yüksek dipler, düşüş trendinde daha düşük tepeler ve daha düşük dipler.
- Destek ve direnç
Alımların (destek) veya satışların (direnç) bir hareketi defalarca durdurduğu fiyat bölgeleri. Tek bir çizgi olarak değil, bölge olarak çizmek en doğrusudur.
İlgili rehber: Destek ve direnç: çizgi değil, bölge çizin- Hacim
Bir dönemde ne kadar işlem yapıldığı. Kırılımda artan hacim gerçek katılıma işaret eder; düşük hacimli bir hareket daha kolay tersine döner.
İlgili rehber: Hacmi fiyatla birlikte okumak- RSI (Göreceli Güç Endeksi)
Son yükselişleri son düşüşlerle karşılaştıran, 0 ile 100 arasında değer alan bir momentum göstergesi; genellikle 14 periyot üzerinden hesaplanır.
İlgili rehber: Mitlerden arınmış RSI: 70 ve 30 aslında ne söyler- EMA (üssel hareketli ortalama)
Son kapanış fiyatlarının, en yenilerine daha fazla ağırlık veren ortalaması. 50 ve 200 günlük EMA'lar yaygın trend filtreleridir.
- MACD
12 ve 26 periyotluk EMA'lar arasındaki fark; 9 periyotluk bir sinyal çizgisiyle birlikte gösterilir. Histogram, ikisi arasındaki farktır.
- ATR (Ortalama Gerçek Aralık)
Boşluklar (gap) dahil, bir mumun aralığının ortalama büyüklüğü; genellikle 14 periyot üzerinden hesaplanır. Volatiliteyi fiyat birimi cinsinden ölçer.
İlgili rehber: ATR ile stop belirlemek: işleme alan, sabit risk- VWAP
Bir dönem boyunca hacim ağırlıklı ortalama fiyat: ödenen ortalama fiyat; yoğun işlem gören fiyatlar daha fazla ağırlık taşır.
- Fibonacci düzeltmesi
Bir salınım tepesi ile dibi arasına çizilen %38.2, %50 ve %61.8 gibi seviyeler; bir geri çekilmenin nerede duraklayabileceğini işaretlemek için kullanılır.
- Uyumsuzluk (divergence)
Fiyat ile RSI gibi bir göstergenin ters yönlerde hareket etmesi; örneğin fiyatta daha yüksek bir tepe, RSI'da ise daha düşük bir tepe.
İlgili rehber: Mitlerden arınmış RSI: 70 ve 30 aslında ne söyler
Vadeli işlemler ve kaldıraç
- Long ve short
Long pozisyon fiyat yükseldiğinde, short pozisyon ise fiyat düştüğünde kâr eder.
- Sürekli vadeli kontratlar (perpetual futures)
Vade tarihi olmayan vadeli işlem kontratı. Düzenli yapılan fonlama ödemesi, fiyatını spot piyasaya yakın tutar.
İlgili rehber: Fonlama oranları: sürekli vadelilerin gizli maliyeti- Fonlama oranı (funding rate)
Sürekli vadeli kontratlarda long ve short taraflar arasında düzenli olarak yapılan ödeme. Oran pozitif olduğunda long taraf short tarafa öder.
İlgili rehber: Fonlama oranları: sürekli vadelilerin gizli maliyeti- Kaldıraç
Yatırdığınız teminattan daha büyük bir pozisyonla işlem yapmak, örneğin 10×. Gereken teminatı azaltır; fiyat aleyhinize giderse oluşacak zararı azaltmaz.
İlgili rehber: Kaldıraç ve likidasyon: vadeli işlem zararları gerçekte nasıl oluşur- Teminat (marjin)
Kaldıraçlı bir pozisyonu açmak ve açık tutmak için yatırdığınız güvence.
- Likidasyon
Zararlar teminatı bakım seviyesine kadar eritince kaldıraçlı bir pozisyonun zorla kapatılması.
İlgili rehber: Kaldıraç ve likidasyon: vadeli işlem zararları gerçekte nasıl oluşur- İşaret fiyatı (mark price)
Borsanın gerçekleşmemiş kâr ve likidasyon için kullandığı referans fiyat; kısa süreli sıçramalardan etkilenmemesi için spot endeks fiyatlarından oluşturulur.
- Açık pozisyon (open interest)
Hâlâ açık olan vadeli işlem pozisyonlarının toplam değeri. Artan açık pozisyon, pozisyonlara yeni para girdiğini gösterir; hangi tarafın kazanacağını göstermez.
Piyasa ve duyarlılık
- Piyasa değeri
Fiyat çarpı dolaşımdaki arz. Bir coinin büyüklüğünü ölçer, ne kadar kolay işlem görebildiğini değil.
- Bitcoin hâkimiyeti (dominance)
Bitcoin'in toplam kripto piyasa değerindeki payı. Payın artması çoğu zaman paranın daha küçük coinlerden çıktığı anlamına gelir.
- Stablecoin
Değerini sabit tutmak üzere tasarlanmış token; genellikle 1 ABD dolarına endekslidir, örneğin USDT veya USDC.
- Volatilite (oynaklık)
Fiyatın ne kadar hareket ettiği. Çoğu zaman günlük getirilerin yıllıklandırılmış standart sapması olarak ifade edilir.
- Likidite
Fiyatı oynatmadan ne kadar kolay işlem yapabildiğiniz. Derin emir defterleri ve dar spread'ler iyi likidite anlamına gelir.
- Korku ve Açgözlülük Endeksi
Bitcoin için volatilite, momentum, sosyal veriler, hâkimiyet ve arama trendlerinden oluşturulan günlük 0–100 duyarlılık skoru.
İlgili rehber: Korku ve Açgözlülük Endeksi: duyarlılığı okumak